Câu hỏi với か

Trong tiếng Nhật, câu hỏi được tạo ra bằng ngữ điệu, và đôi khi còn kết thúc bằng か hoặc の tùy theo mức độ lịch sự.

Bài này sẽ nói về câu hỏi yes/no (có/không) với か. Các câu hỏi dạng “wh-” (ai, cái gì, ở đâu, v.v.) và câu hỏi với の sẽ được học sau.

Khi đọc văn bản viết, vì không có ngữ điệu, người viết thường dùng dấu hỏi ？ giống như trong Tiếng Việt để thể hiện đây là câu hỏi. Tuy nhiên, bạn cần biết rằng dấu hỏi không bắt buộc. Câu hỏi có thể chỉ kết thúc bằng か (hoặc thậm chí là の) và dấu chấm 。. Tiếng Nhật không có quy tắc dấu câu cứng nhắc như Tiếng Việt.

暑い？
Nóng à? (thân mật)

暑いですか。
Có nóng không? (lịch sự)

Khi dùng か để tạo câu hỏi, chỉ cần đặt か ở cuối câu. Tuy nhiên, か dùng để hỏi thường dành cho dạng lịch sự (ですか？ và ますか？). Ở dạng thân mật, người ta thường không kết thúc câu hỏi bằng か, vì nghe khá cứng và trực tiếp. Thay vào đó, họ chỉ dùng ngữ điệu đi lên như ví dụ ở trên.

Có một số trường hợp か vẫn được dùng trong văn nói thân mật, nhưng thường là câu hỏi tu từ hoặc mang sắc thái đặc biệt khó giải thích cho người mới học. Vì vậy, bạn không nên tạo câu hỏi bằng cách đơn giản là gắn か vào cuối mọi câu, ít nhất là cho đến khi bạn hiểu rõ hơn cách dùng.

Lời khuyên này không áp dụng cho ngôn ngữ hư cấu trong phim, anime, manga hay tiểu thuyết, và đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến người học thấy sự khác biệt giữa tiếng Nhật đời thực và tiếng Nhật trong tác phẩm hư cấu.

お前は警察か
Mày là cảnh sát à? (nghe hung hăng, kiểu ngôn ngữ hư cấu)

Như đã thấy ở trên, để đặt câu hỏi với か trong dạng lịch sự, chỉ cần thêm か sau です hoặc ます.

彼は学生ですか。
Anh ấy là sinh viên phải không?

古いですか
Nó cũ không?

食べますか
Bạn có ăn không?

Có một số cụm cố định dùng か trông giống như câu hỏi, nhưng thực ra không phải câu hỏi. Ví dụ:

あ、そっか。
À, ra vậy.

そっか là dạng nói tắt thân mật của そうか, nghĩa đen là “Vậy à?” / “Ra là thế?”.