Liệt kê và lặp lại hành động với 〜たり〜たり và ては

Trong Bài 36 chúng ta đã thấy rằng có thể tạo danh sách không đầy đủ các động từ bằng trợ từ liệt kê とか.

たり là một dạng chia / trợ từ khác có thể dùng theo cách tương tự. Trên thực tế, trong hội thoại hằng ngày, dùng たり theo cách này còn phổ biến hơn とか.

Dạng たり của động từ được tạo đơn giản bằng cách lấy dạng quá khứ rồi thêm り:

Ở cuối một chuỗi các hành động dạng 〜たり, thường gắn thêm động từ する, để biến toàn bộ cụm hành động thành một đơn vị có thể chia giống như một động từ lớn.

手をつないだり、抱きしめあったり、キスをしたりしたいから。
Bởi vì tôi muốn làm những việc như nắm tay, ôm nhau, rồi hôn nhau.

Khác với việc nối động từ bằng dạng て, たり không hàm ý thứ tự hay trình tự rõ ràng giữa các hành động. Nó chỉ đơn giản nói rằng những hành động đó (và cả những hành động khác không được nêu ra) xảy ra, theo bất kỳ thứ tự nào.

AてB ≈ “làm A rồi làm B”
AたりBたりする ≈ “làm những việc như A và B”

Ngoài cách dùng cơ bản này, たり còn có một số cách dùng mang tính thành ngữ:

• làm câu nói mềm hơn;
• thêm sắc thái rằng điều bạn nói có thể khiến người nghe bất ngờ;
• nói về một việc thường xuyên xảy ra;
• diễn đạt một khả năng có thể đúng.

Các cách dùng này đôi khi chồng chéo lên nhau, nên không phải lúc nào cũng dễ phân biệt rạch ròi.

Giống như các trợ từ liệt kê không đầy đủ khác, たり cũng có thể dùng chỉ với một yếu tố duy nhất.

笑ったりしてごめんなさい。
Xin lỗi vì tôi đã cười.

実はそうだったりする
Thật ra thì đúng là như vậy.

昔はよく一緒に遊んだりしました.
Ngày xưa chúng tôi hay chơi cùng nhau.

もしかしてお金が必要だったりするのだろうか？
Có phải là có khả năng bạn đang cần tiền không?

〜たり〜たり cũng có thể dùng để nhấn mạnh hai hành động xảy ra luân phiên, lặp đi lặp lại. Trong trường hợp này, hai hành động thường là đối lập tự nhiên, và không dùng する ở cuối cụm たり.

大きくなったり小さくなったり。
Lúc thì to lên, lúc thì nhỏ lại, rồi lại to lên, rồi lại nhỏ xuống...

Dạng ては cũng có thể được dùng theo cách tương tự.

飲んでは笑い、笑っては飲む。
Uống rồi cười, cười rồi lại uống.