Động từ

Tiếng Nhật có cả động từ thường và động từ bất quy tắc (動詞). Tuy nhiên, khác với Tiếng Việt — nơi có rất nhiều dạng chia bất quy tắc như (“read” → “read”, “speak” → “spoke”, v.v.) — thì phần lớn động từ tiếng Nhật là động từ có quy tắc và tuân theo những mẫu chia rất chặt chẽ.

Tiếng Nhật có hai nhóm động từ có quy tắc chính: ichidan (一段) và godan (五段), và chúng được chia theo những cách khác nhau. Ichidan nghĩa là “một hàng”, còn godan nghĩa là “năm hàng”. Cách gọi này liên quan đến cách chúng biến đổi âm khi chia. “Hàng” ở đây ám chỉ bảng chữ cái kana (五十音図), nhưng bạn không cần ghi nhớ bảng đó ở thời điểm này.

Dưới đây là một số ví dụ, sử dụng dạng ます (lịch sự) mà chúng ta sẽ học kỹ hơn trong Lesson 17. Bạn không cần cố ghi nhớ danh sách này.

見る／見ます, động từ ichidan.  
切る／切ります, động từ godan, kết thúc bằng る.  
買う／買います, động từ godan, kết thúc bằng う.  
死ぬ／死にます, động từ godan, kết thúc bằng ぬ.  

Động từ ichidan luôn kết thúc bằng る, và khi chia thì chỉ cần bỏ る đi. Phần đứng trước る chính là phần “gốc” của động từ và không thay đổi. Bạn có thể gọi nó là “thân động từ”. Bản thân động từ, ngoài phần chia, về cơ bản chỉ có “một hình dạng”.

Động từ godan có thể kết thúc bằng nhiều âm tiết khác nhau, không chỉ riêng る. Ở dạng từ điển, âm tiết cuối cùng của chúng luôn có nguyên âm “u”, và khi chia, nguyên âm này có thể biến đổi thành một trong bốn nguyên âm còn lại. Vì vậy, về mặt lý thuyết, chúng có năm khả năng biến đổi ở cuối — tương ứng với “năm hàng”.

Các động từ godan ở dạng từ điển có thể kết thúc bằng nhiều âm khác nhau, nhưng tất cả đều kết thúc bằng nguyên âm “u” (theo cách đọc romaji). Những động từ sau đây đều là godan:

切る	殺す	死ぬ	選ぶ	読む	買う	動く	急ぐ	持つ

Động từ ichidan thì luôn kết thúc bằng る:

食べる	負ける	変える

Trong tiếng Nhật, việc chia động từ thường “xếp chồng” nhiều yếu tố lên nhau, khiến bạn có thể gặp những chuỗi động từ rất dài như 見られたくなかった. Ở các bài sau, chúng ta sẽ học dần logic phía sau việc ghép nhiều dạng chia như vậy. Khi bạn tiếp xúc với tiếng Nhật nhiều hơn, việc tách và hiểu những chuỗi dài này sẽ ngày càng dễ.

Bài học này chỉ nhằm đặt nền tảng cơ bản để bạn có thể hiểu những nội dung sẽ được đề cập trong các bài tiếp theo.